Shloka 11
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
त॑ं समासीनमागम्य कापिलं मण्डलं महत् | पञ्चस्रोतसि निष्णात: पज्चरात्रविशारद:
taṁ samāsīnam āgamya kāpilaṁ maṇḍalaṁ mahat | pañcasrotasi niṣṇātaḥ pañcarātraviśāradaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ആസുരി മുനി ആശ്രമത്തിൽ ആസീനനായിരിക്കെ, കപിലമതാനുയായികളായ മുനിമാരുടെ മഹാസമൂഹം അവിടെ എത്തി. അവരിൽ പഞ്ചശിഖനും ഉണ്ടായിരുന്നു—പഞ്ചസ്രോതസ് (ഇന്ദ്രിയ-മനോപ്രവാഹങ്ങൾ) വിഷയത്തിൽ നിഷ്ണാതനും പാഞ്ചരാത്രപരമ്പരയിൽ വിശാരദനും. ഓരോ വ്യക്തിയിലും അന്തർലീനമായ അവ്യക്തതത്ത്വവും പരമസത്യവും സംബന്ധിച്ച് അവർ ഉപദേശം അപേക്ഷിച്ചു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a quest for higher knowledge: sages approach a seated teacher to inquire into the avyakta (the unmanifest) and the supreme truth present within beings. It highlights disciplined expertise (niṣṇāta, viśārada) as a qualification for subtle inquiry, and it places Sāṅkhya (Kāpila) and Pañcarātra learning in a shared ethical-spiritual pursuit of liberation.
In Bhīṣma’s narration, Āsuri is seated in his hermitage when a large group of Kapila-aligned sages arrives. They request instruction about the inner, unmanifest principle and ultimate reality. Pañcaśikha is singled out as a distinguished member of the group, renowned for mastery over the ‘five streams’ and for expertise in Pañcarātra.