Shloka 8

इन्द्र–बलि संवादः

The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint

Devanagari script

संस्काराणामसंख्यानां कामात्मा तदवाप्नुयात्‌ । मनस्यन्तर्तितं सर्व स वेदोत्तमपूरुष:,कामनाओंमें जिसका मन आसक्त है, वह पुरुष स्वप्नमें असंख्य संस्कारोंके अनुसार अनेक दृश्योंको देखता है। वे समस्त संस्कार उसके मनमें ही छिपे रहते हैं, जिन्हें वह सर्वश्रेष्ठ अन्तर्यामी पुरुष परमात्मा जानता है

Transliteration

saṃskārāṇām asaṅkhyānāṃ kāmātmā tad avāpnuyāt | manasy antarhitaṃ sarvaṃ sa vedottama-pūruṣaḥ ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ആഗ്രഹം നയിക്കുന്ന മനസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ സ്വപ്നത്തിൽ അസംഖ്യ സംസ്കാരങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പല ദൃശ്യങ്ങളും അനുഭവിക്കുന്നു. ആ സംസ്കാരങ്ങളൊക്കെയും അവന്റെ മനസ്സിനകത്ത് മറഞ്ഞുകിടക്കുന്നു; അവയെല്ലാം വേദം പ്രസ്താവിക്കുന്ന പരമ അന്തര്യാമിയായ ഉത്തമപുരുഷൻ—പരമാത്മാവ്—അറിയുന്നു.

Word by Word

• {'saṃskārāṇām': 'of mental impressions, latent traces formed by past experience and action', 'asaṅkhyānām': 'countless, innumerable', 'kāmātmā': 'one whose nature/mind is dominated by desire', 'tad avāpnuyāt': 'would attain/encounter that (i.e., those experiences)', 'manasi': 'in the mind', 'antarhitam': 'hidden, concealed, latent', 'sarvam': 'all, the entirety', 'saḥ': 'he

• that (Supreme one)', 'veda': 'the Veda

• sacred knowledge', 'uttama-pūruṣaḥ': 'the highest Person

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• uttama-pūruṣa (Paramātman, Antaryāmin)