Shloka 12
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
प्रसन्नैरिन्द्रियर्यद् यत् संकल्पयति मानसम् । तत् तत् स्वप्नेडप्युपगते मनो हृष्यन्निरीक्षते,जाग्रतू-अवस्थामें प्रसन्न इन्द्रियोंके द्वारा मनुष्य अपने मनमें जो-जो संकल्प करता है, स्वप्नावस्था आनेपर भी उसका वह मन हर्षपूर्वक उसी-उसी संकल्पको पूर्ण होता देखा करता है
prasannair indriyaiḥ yad yat saṅkalpayati mānasam | tat tat svapne ’py upagate mano hṛṣyann nirīkṣate ||
ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പ്രസന്നവും തെളിഞ്ഞതുമായിരിക്കുമ്പോൾ മനസ് ഏത് ഏത് സംकल्पങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്നുവോ, സ്വപ്നം വന്നാലും അതേ മനസ് ആനന്ദത്തോടെ അവ തന്നെ സഫലമായതുപോലെ കാണുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Mental intentions (saṅkalpa) formed when the senses are composed in waking life tend to reappear in dreams as vivid experiences; therefore, cultivating calm senses and wholesome intentions is ethically significant because inner habits shape even one’s private, dream-world consciousness.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he explains a principle of mind: the mind carries forward waking impressions and resolves into the dream state, where it ‘sees’ those same constructions with delight, as though they are being realized.