Shloka 20
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
ताभि: संयुक्तमनसो ब्रह्म तत् सम्प्रकाशते । शनैश्वोपगते सच्चे ब्रह्मभूयाय कल्पते,उन इन्द्रिययेवताओंसे जिसका मन संयुक्त हो गया है, उसके अन्तःकरणमें परब्रह्म परमात्मा प्रकाशित हो उठता है; फिर धीरे-धीरे सत्त्वगुण प्राप्त होनेपर वह मनुष्य ब्रह्मभावको प्राप्त हो जाता है
tābhiḥ saṃyuktamanaso brahma tat samprakāśate | śanaiśvopagate sattve brahmabhūyāya kalpate ||
ആ ഇന്ദ്രിയാധിഷ്ഠാതൃ ശക്തികളോടു മനസ് ഏകോപിതമാകുമ്പോൾ, അന്തഃകരണത്തിൽ പരബ്രഹ്മം വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കുന്നു. പിന്നെ ക്രമേണ സത്ത്വം ഉദയിക്കുമ്പോൾ അവൻ ബ്രഹ്മഭാവം പ്രാപിക്കാൻ യോഗ്യനാകുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Inner realization of Brahman arises when the mind is properly integrated with and governed through the senses (and their presiding principles), leading to increasing sattva (purity/clarity). As sattva grows gradually, one becomes qualified for brahma-bhāva—abidance in the highest reality.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira on the inner disciplines that lead beyond sorrow. Here he describes a contemplative progression: disciplined sensory life and mental integration give rise to inner illumination, and sustained purity culminates in fitness for Brahman-realization.