Shloka 11
दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint
Dama
शुक्रतो रसतश्रैव देहाज्जायन्ति जन्तव: । स्वभावात् कर्मयोगाद् वा तानुपेक्षेत बुद्धिमान्,इस शरीरसे वीर्यद्वारा अथवा पसीनोंद्वारा स्वभावसे अथवा प्रारब्धके अनुसार जन्तुओंका जन्म होता रहता है। बुद्धिमान् पुरुषोंको उनकी उपेक्षा करनी चाहिये
śukrato rasataś caiva dehāj jāyanti jantavaḥ | svabhāvāt karmayogād vā tān upekṣeta buddhimān ||
ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ശുക്രത്തിലൂടെയും രസം/വിയർപ്പ് മുതലായ ദേഹദ്രവങ്ങളിലൂടെയും ജീവികൾ ജനിക്കുന്നു. സ്വഭാവത്താലോ കർമയോഗത്താലോ (പ്രാരബ്ധാനുസാരം) അവയുടെ ജനനം നടക്കുന്നു; അതിനാൽ ബുദ്ധിമാൻ അവയെക്കുറിച്ച് അനാസക്തനായി ഉപേക്ഷാഭാവം പാലിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches dispassion: since beings arise through natural processes and the working out of karma, the wise should not become mentally entangled—maintaining equanimity and non-attachment (upekṣā) toward such occurrences.
In Śānti Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct. Here he frames the arising of living beings as a natural/karma-driven process and advises the listener to respond with detached discernment rather than fixation or anxiety.