Shloka 5
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
यथा होकरसा भूमिरोषध्यर्थानुसारिणी । तथा कर्मनुगा बुद्धिरन्तरात्मानुदर्शिनी,जैसे भूमिमें एक ही रस होता है तो भी उसमें जैसा बीज बोया जाता है, उसीके अनुसार वह उसमें रस उत्पन्न करती है, उसी तरह अन्तरात्मासे ही प्रकाशित बुद्धि पूर्वजन्मके कर्मोके अनुसार ही एक शरीरसे दूसरे शरीरको प्राप्त होती है
yathā ekarasā bhūmir oṣadhy-arthānusāriṇī | tathā karmānugā buddhir antarātmānudarśinī ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഭൂമിയുടെ സാരം ഒന്നുതന്നെയായാലും, ഏതു വിത്ത് വിതച്ചാലോ അതനുസരിച്ച് പ്രത്യേക രസവും വിളവും അത് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ അന്തരാത്മാവാൽ പ്രകാശിതമായ ബുദ്ധി പൂർവകർമ്മാനുസരിച്ച് സഞ്ചരിച്ചു ജീവനെ ഒരു ദേഹത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദേഹത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Underlying reality may be one (like the earth’s single essence), yet outcomes differ according to causes: the intellect and one’s course through embodiments are shaped by prior karma, even while the inner Self illumines the process.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira using an analogy: as soil yields different plants according to the seed, so a being’s intellect and embodied destiny proceed according to past deeds, with the inner Self as the light by which this is known.