Shloka 3
Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka
Examination of Faults and Discernment of the Guṇas
Devanagari script
प्रज्ञया मानसं दु:खं हन्याच्छारीरमौषधै: । एतद् विज्ञानसामर्थ्य न बालै: समतामियात्,अतः मानसिक दुः:खको बुद्धि एवं विचारद्वारा तथा शारीरिक कष्टको ओषधियोंद्वारा दूर करे, यही विज्ञानकी सामर्थ्य है, जिससे मनुष्य दुःखमें पड़नेपर बच्चोंके समान बैठकर रोये नहीं
Translation
പ്രജ്ഞയും വിചാരവുംകൊണ്ട് മാനസിക ദുഃഖം നശിപ്പിക്കണം; ഔഷധങ്ങളാൽ ശാരീരിക ക്ലേശം നീക്കണം—ഇതുതന്നെ വിജ്ഞാനത്തിന്റെ സാമർത്ഥ്യം. അതിനാൽ ദുഃഖം വന്നാൽ മനുഷ്യൻ കുട്ടികളെപ്പോലെ ഇരുന്ന് കരയരുത്।
Word by Word
प्रज्ञयाby wisdom
प्रज्ञया:
Karana
TypeNoun
Rootप्रज्ञा
FormFeminine, Instrumental, Singular
मानसम्mental
मानसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमानस
FormNeuter, Accusative, Singular
दुःखम्pain, suffering
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
हन्यात्should remove/destroy
हन्यात्:
TypeVerb
Rootहन्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
शारीरम्bodily, physical
शारीरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशारीर
FormNeuter, Accusative, Singular
औषधैःwith medicines
औषधैः:
Karana
TypeNoun
Rootऔषध
FormNeuter, Instrumental, Plural
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
विज्ञान-सामर्थ्यम्the power/capacity of knowledge
विज्ञान-सामर्थ्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootविज्ञानसामर्थ्य
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
बालैःwith children; by children
बालैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाल
FormMasculine, Instrumental, Plural
समताम्equality, parity
समताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमता
FormFeminine, Accusative, Singular
इयात्should attain/reach
इयात्:
TypeVerb
Rootइ
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes