Shloka 23
Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka
Examination of Faults and Discernment of the Guṇas
एवं प्रकृतित: सर्वे प्रवर्तन्ते शरीरिण: । निवर्तन्ते निवृत्तौ च स्वर्ग चैवोपयान्ति च,इस प्रकार समस्त प्राणी प्रकृतिसे उत्पन्न होते और यथासमय उसीमें लयको प्राप्त होते हैं। उस लय अथवा मृत्युके पश्चात् वे पुण्य और पापके फलस्वरूप स्वर्ग और नरकमें जाते हैं
evaṁ prakṛtitaḥ sarve pravartante śarīriṇaḥ | nivartante nivṛttau ca svargaṁ caivopayānti ca ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ എല്ലാ ദേഹധാരികളും പ്രകൃതിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച് പ്രവൃത്തിയിലേർപ്പെടുന്നു; കാലക്രമത്തിൽ ലയം (മരണം) പ്രാപിച്ച് അതേ പ്രകൃതിയിലേക്കു തന്നെ മടങ്ങി ലീനമാകുന്നു. തുടർന്ന് പുണ്യപാപഫലപ്രകാരം അവർ സ്വർഗ്ഗവും നരകവും എന്ന ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All beings emerge and function due to Prakriti and return to it at dissolution; after death, their experience of higher or lower worlds is governed by karma—merit and demerit—highlighting ethical responsibility within the natural cycle.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he explains the general law governing embodied existence: origin from nature, return at death, and subsequent movement to heaven (and implicitly hell) according to one’s deeds.