Shloka 19
Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka
Examination of Faults and Discernment of the Guṇas
तपसा चानुमानेन गुणैर्जात्या श्रुतेन च निनीषेत् परमं ब्रह्म विशुद्धेनान्तरात्मना,इसलिये तपसे, अनुमानसे, शम आदि गुणोंसे, जातिगत धर्मोंके पालनसे तथा शास््त्रोंके स्वाध्यायसे अन्तःकरणको विशुद्ध करके उसके द्वारा परब्रह्मको प्राप्त करनेकी इच्छा करे
tapasā cānumānena guṇair jātyā śrutena ca ninīṣet paramaṃ brahma viśuddhenāntarātmanā
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— തപസ്സ്, അനുമാനസഹിതമായ വിവേകം, ശമാദി ഗുണങ്ങൾ, സ്വവർണാശ്രമധർമ്മാനുഷ്ഠാനം, ശാസ്ത്രസ്വാധ്യായം—ഇവയാൽ അന്തഃകരണത്തെ വിശുദ്ധമാക്കി, ആ വിശുദ്ധ അന്തരാത്മാവിലൂടെ പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation-oriented knowledge is grounded in inner purity. Bhishma teaches that the seeker should cleanse the inner self through disciplined austerity, thoughtful reasoning, cultivation of virtues like self-restraint, faithful performance of one’s rightful duties, and scriptural study; with such purified inwardness, one can seek and realize the Supreme Brahman.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira. Here he outlines practical means—tapas, rational inquiry, ethical virtues, duty, and study—by which a person purifies the inner instrument and becomes fit to pursue realization of Brahman.