Shloka 1
ऑपन-आक्राा बा 2 पज्चाधिकद्विशततमो< ध्याय: परब्रह्म॒की प्राप्तिका उपाय मनुर्वाच दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते | यस्मिन् न शक््यते कर्तु यत्नस्तं नानुचिन्तयेत्,मनुजी कहते हैं--बृहस्पते! जब मनुष्यपर कोई ऐसा शारीरिक या मानसिक दुःख आ पड़े, जिसके रहते हुए साधन करना अशक्य हो जाय, तब उस दुःखका चिन्तन करना छोड़ दे
bhīṣma uvāca | manur uvāca—bṛhaspate! duḥkhopaghāte śārīre mānase cāpy upasthite | yasmin na śakyaṃ kartuṃ yatnas taṃ nānucintayet ||
മനു പറഞ്ഞു—ഹേ ബൃഹസ്പതേ! ശരീരത്തിലോ മനസ്സിലോ അത്തരം ദുഃഖാഘാതം സംഭവിച്ച്, അതിനിടയിൽ യത്നം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ വന്നാൽ, ആ ദുഃഖത്തെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കരുത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When suffering—physical or mental—reaches a point where purposeful effort is impossible, one should not waste the mind in obsessive rumination; instead, one should withdraw attention from unproductive grief.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he cites Manu speaking to Bṛhaspati, presenting a practical ethical maxim about responding to overwhelming affliction with mental restraint rather than futile brooding.