Shloka 5
निवर्तयित्वा रसनां रसे भ्यो घ्राणं च गन्धाच्छूवणौ च शब्दात् । स्पर्शात् त्वचं रूपगुणात् तु चक्षु- सतत: परं पश्यति स्वं स्वभावम्,अत: जो जिह्लाको रससे, नासिकाको गन्धसे, कानोंको शब्दसे, त्वचाको स्पर्शसे और नेत्रोंको रूपसे हटाकर अन्तर्मुखी बना लेता है, वही अपने मूलस्वरूप परमात्माका साक्षात्कार कर सकता है
nivartayitvā rasanāṃ rasebhyo ghrāṇaṃ ca gandhāc chravaṇau ca śabdāt | sparśāt tvacaṃ rūpaguṇāt tu cakṣuḥ satataḥ paraṃ paśyati svaṃ svabhāvam ||
ജിഹ്വയെ രുചികളിൽ നിന്ന്, ഘ്രാണത്തെ ഗന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന്, ശ്രവണേന്ദ്രിയത്തെ ശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്ന്, ചർമ്മത്തെ സ്പർശത്തിൽ നിന്ന്, ചക്ഷുസ്സിനെ രൂപഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അന്തർമുഖമാക്കുന്നവൻ, നിരന്തരം പരമത്തെ ദർശിക്കുകയും തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തെ സാക്ഷാത്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches pratyāhāra—withdrawal of the senses from their objects—as a practical discipline leading to steady perception of the Supreme and realization of one’s true Self. Ethical freedom comes from mastery over sensory craving rather than indulgence.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented practice. Here he describes an inner yogic method: turning the sense-faculties away from external stimuli so the mind can rest in the Self and apprehend the Supreme.