Shloka 25
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
यतो जगत सर्वमिदं प्रसूतं ज्ञात्वा$5त्मवन्तो व्यतियान्ति यत् तत् । यन्मन्त्रशब्दैरकृतप्रकाशं तदुच्यमानं शृणु मे परं॑ यत्,जिससे इस सम्पूर्ण जगत्की उत्पत्ति हुई है, जिसे जानकर मनको वशमें रखनेवाले ज्ञानी पुरुष इस संसारको लाँधकर परमपद प्राप्त कर लेते हैं तथा वेदके मन्त्रवाक्योंद्वारा जिसका तात्विक स्वरूप पूर्णतः प्रकाशमें नहीं आता, उस सर्वोत्कृष्ट वस्तुका मैं वर्णन करता हूँ, सुनो
yato jagat sarvam idaṁ prasūtaṁ jñātvātmavanto vyatiyānti yat tat | yanmantraśabdair akṛtaprakāśaṁ tad ucyamānaṁ śṛṇu me paraṁ yat ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഏതിൽ നിന്നാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചതോ, അതിനെ അറിഞ്ഞാൽ ആത്മസംയമമുള്ള വിവേകികൾ ഈ സംസാരചക്രം കടന്ന് പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ ശബ്ദനാദം മാത്രം കൊണ്ട് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം പൂർണ്ണമായി വെളിപ്പെടുന്നില്ല—ആ പരമതത്ത്വം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു; കേൾക്കുക.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse points to a supreme source-principle from which the universe arises; realizing it enables disciplined, self-controlled seekers to transcend worldly existence and reach the highest state. It also suggests that mere recitation or verbal formulation of Vedic mantras does not by itself fully disclose that Reality—direct realization and deeper inquiry are implied.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses the listener (traditionally Yudhishthira) and introduces a forthcoming exposition on the highest metaphysical truth—the ultimate cause of the cosmos and the knowledge that leads to liberation.