Shloka 18
Keśava-tattva-kathana
On the Principle of Keśava: Cosmogony and Divine Epithets
उपस्थितकृतौ तौ च नासिकाग्रमधो भ्रुवो: । भ्रुकुट्या चैव मनसा शनैर्धारयतस्तदा,तदनन्तर प्राण, अपान, उदान, समान और व्यान--इन पाँचों प्राण-वायुओंको हृदयमें स्थापित किया; इस प्रकार स्थित हुए उन दोनोंने मनको प्राण और अपानके साथ मिला दिया। भौहोंके नीचे नासिकाके अग्रभागपर दृष्टि रखते हुए मनसहित प्राण-अपानको उन्होंने दोनों भौहोंके बीच स्थिर किया
upasthitakṛtau tau ca nāsikāgram adho bhruvoḥ | bhrukuṭyā caiva manasā śanair dhārayatas tadā ||
അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും സംയമത്തോടെ, ഭ്രൂകളുടെ താഴെ മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ദൃഷ്ടി നിശ്ചലമാക്കി, ഭ്രൂകുടിയിൽ മനസ്സിനെ സ്ഥാപിച്ച് പതുക്കെ അതിനെ സ്ഥിരമാക്കി പിടിച്ചു.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined inward concentration: steadying the mind, regulating the vital currents (the five prāṇas), and fixing awareness through a focused gaze and breath-control so that the mind becomes stable and fit for higher realization.
Bhīṣma describes two practitioners entering a yogic state: they fix their gaze at the nose-tip beneath the brows, gather and place the five life-winds in the heart, unite mind with prāṇa and apāna, and then stabilize that combined focus at the space between the eyebrows.