Shloka 3
Adhyāya 199: Karma–Jñāna Causality and the Nirguṇa Brahman
Manu’s Instruction
कालस्य मृत्योश्व तथा यद् वृत्तं तन्निबोध मे | यथा स तेषां संवादो यस्मिन् स्थानेडपि चाभवत्,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! इसी प्रसंगमें उस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं, जिसमें राजा इक्ष्वाकु, सूर्यपुत्र यम, ब्राह्मण, काल और मृत्युके वृत्तान्तका उल्लेख है। जिस स्थानपर और जिस रूपमें उनका वह संवाद हुआ था, उसे बताता हूँ, मुझसे सुनो
kālasya mṛtyoś ca tathā yad vṛttaṃ tan nibodha me | yathā sa teṣāṃ saṃvādo yasmin sthāne ’pi cābhavat ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— യുധിഷ്ഠിരാ! കാലത്തിന്റെയും മരണത്തിന്റെയും വൃത്താന്തം എന്നിൽ നിന്ന് കേട്ട് ഗ്രഹിക്ക. അവരുടെ സംവാദം എങ്ങനെ, ഏത് സ്ഥലത്ത് നടന്നുവെന്നതും ഞാൻ പറയുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral-philosophical instruction: understanding human duty and conduct requires recognizing the governing forces of Time and Death, which set limits on life and outcomes. Bhīṣma prepares Yudhiṣṭhira to learn through a didactic dialogue that situates ethics within impermanence.
Bhīṣma introduces an upcoming account about Kāla and Mṛtyu. He tells the listener that he will describe both the content of their conversation and the place/setting in which it occurred, signaling the start of an illustrative ancient episode.