Shloka 7
सांख्ययोगौ तु यायुक्तौ मुनिभिमोक्षदर्शिभि: । संन्यास एव वेदान्ते वर्तते जपन॑ प्रति,मोक्षदर्शी मुनियोंने जो सांख्य और योगका वर्णन किया है, उनमेंसे वेदान्त (सांख्य)-में तो जपका संन्यास (त्याग) ही बताया गया है अशथैश्चर्यप्रवृत्तेषु जापकस्तत्र रज्यते । स एव निरयस्तस्य नासौ तस्मात् प्रमुच्यते
bhīṣma uvāca | sāṅkhyayogau tu yāyuktau munibhir mokṣadarśibhiḥ | saṃnyāsa eva vedānte vartate japaṃ prati | artha-aiśvarya-pravṛtteṣu jāpakaḥ tatra rajyate | sa eva nirayas tasya na asau tasmāt pramucyate ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—മോക്ഷദർശികളായ മുനിമാർ സാംഖ്യവും യോഗവും—ഇരണ്ടും സാധനങ്ങളായി ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ വേദാന്തത്തിൽ (ഇവിടെ സാംഖ്യാഭിമുഖ ദൃഷ്ടി) ജപത്തെ സംബന്ധിച്ച് മുഖ്യനിയമം സന്ന്യാസം തന്നെയാണ്—ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കൽ. ജപകൻ ധന-ഐശ്വര്യവും ലൗകികലാഭവും തേടുന്ന പ്രവൃത്തികളിൽ കുടുങ്ങിയാൽ, ആ ആസക്തിയേ അവന്റെ നരകമാകുന്നു; അവൻ അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even spiritually valued practices like japa must be grounded in renunciation and non-attachment. If japa becomes mixed with craving for wealth, status, or power, the practitioner’s attachment itself becomes a form of suffering (niraya), preventing liberation.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma teaches Yudhishthira that both Sāṅkhya and Yoga are affirmed by realized sages, but he warns that mantra-practice loses its liberating force when the practitioner is drawn into worldly pursuits and rewards.