Shloka 4
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
जप्यस्य च विधिं कृत्स्नं वक्तुमहसि मेडनघ । जापका इति किज्चैतत् सांख्ययोगक्रियाविधि:,अनघ! आप मुझे जपकी सम्पूर्ण विधि भी बताइये। “जापक” इस पदसे क्या तात्पर्य है? क्या यह सांख्ययोग, ध्यानयोग अथवा क्रियायोगका अनुष्ठान है? अवमानेन कुरुते न प्रीयति न हृष्यति । ईदृशो जापको याति निरयं नात्र संशय: जो अवहेलनापूर्वक जप करता है, उसके प्रति प्रेम या प्रसन्नता नहीं प्रकट करता है, ऐसा जापक भी नि:संदेह नरकमें ही पड़ता है
yudhiṣṭhira uvāca | japyasya ca vidhiṁ kṛtsnaṁ vaktum arhasi medānagha | jāpaka iti kiṁ caitat sāṅkhyayogakriyāvidhiḥ, anagha! | avamānena kurute na prīyati na hṛṣyati | īdṛśo jāpako yāti nirayaṁ nātra saṁśayaḥ ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— അനഘാ! ജപത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണവിധിയും എനിക്ക് പറയണം. ‘ജപകൻ’ എന്ന പദത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം എന്ത്? ഇത് സാംഖ്യയോ, ധ്യാനയോഗമോ, അല്ലെങ്കിൽ ക്രിയാവിധിയോ? അവമാനഭാവത്തോടെ ജപം ചെയ്യുന്നവൻ—അതിൽ സ്നേഹവും ഇല്ല, ഹർഷവും ഇല്ല—അത്തരം ജപകൻ നിസ്സംശയം നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse stresses that spiritual practice is judged not only by outward performance but by inner disposition: japa done with disrespect and without affectionate reverence is ethically blameworthy and leads to negative karmic results.
Yudhiṣṭhira questions a revered, ‘sinless’ teacher about the complete procedure of japa and the precise meaning of ‘jāpaka,’ asking whether it belongs to Sāṅkhya, Yoga, or ritual discipline; the passage also warns against contemptuous, joyless recitation.