Shloka 14
कुशोच्चयनिषण्ण: सन् कुशहस्त: कुशै: शिखी । कुशै: परिवृतस्तस्मिन् मध्ये छन्न: कुशैस्तथा,निवृत्तिमार्गपर पहुँचनेकी विधि यह है--जपकर्ताको कुशासनपर बैठना चाहिये। उसे अपने हाथमें भी कुश रखना चाहिये। शिखामें भी कुश बाँध लेना चाहिये, वह कुशोंसे घिरकर बैठे और मध्यभागमें भी कुशोंसे आच्छादित रहे
kuśoccayaniṣaṇṇaḥ san kuśahastaḥ kuśaiḥ śikhī | kuśaiḥ parivṛtas tasmin madhye channaḥ kuśais tathā ||
ജപകൻ കുശപ്പുല്ലുകൊണ്ടുള്ള ആസനത്തിൽ ഇരിക്കണം. കൈയിൽ കുശ പിടിക്കണം; ശിഖയിലും കുശ കെട്ടണം. കുശകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി ഇരിക്കണം; മദ്ധ്യഭാഗവും കുശകൊണ്ട് മൂടിയിരിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
External disciplines—such as sitting on a kuśa seat, holding kuśa, and arranging the śikhā with kuśa—are prescribed as supports for inner steadiness and purity, aiding progress on the nivṛtti (renunciatory) path.
In Śānti Parva, Bhīṣma continues instructing on dharma and spiritual practice; here he gives a practical rule for a japa/meditative practitioner’s seating and ritual arrangement using kuśa grass.