Shloka 1
Śarīrin, Buddhi, and the Limits of Sense-Perception (इन्द्रियबुद्धिशरीरिविचारः)
ऑपनआ प्रात बछ। >> 2 पज्चनवर्त्याधेकशततमो< ध्याय: ध्यानयोगका वर्णन भीष्म उवाच हन्त वक्ष्यामि ते पार्थ ध्यानयोगं चतुर्विधम् । य॑ंज्ञात्वा शाश्वतीं सिद्धि गच्छन्तीह महर्षय:,भीष्मजी कहते हैं--कुन्तीनन्दन! अब मैं तुमसे ध्यानयोगका वर्णन करूँगा जो आलम्बनके भेदसे चार प्रकारका होता है। जिसे जानकर महर्षिगण यहीं सनातन सिद्धिको प्राप्त करते हैं
bhīṣma uvāca | hanta vakṣyāmi te pārtha dhyānayogaṃ caturvidham | yaṃ jñātvā śāśvatīṃ siddhiṃ gacchantīha maharṣayaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—വാ, ഹേ പാർഥ! ആലമ്പന (ആശ്രയം/ധ്യാനവിഷയം) ഭേദംകൊണ്ട് നാലുവിധമായ ധ്യാനയോഗം ഞാൻ നിനക്കു വിവരിക്കും. അതറിഞ്ഞാൽ മഹർഷിമാർ ഈ ജീവിതത്തിലേ തന്നെ ശാശ്വതമായ, സനാതന സിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma introduces dhyāna-yoga as a structured, fourfold discipline distinguished by its supporting objects of meditation, and states that its true understanding leads sages to an enduring spiritual perfection attainable even within this life.
In the Shanti Parva’s post-war instruction, Bhishma—lying on his bed of arrows—continues advising Partha (Arjuna), announcing that he will now explain a specific meditative path (dhyāna-yoga) and its transformative result as known to the great seers.