Shloka 15
पृथिवी सर्वभूतानां जनित्री तद्विधा: स्त्रिय: । पुमान् प्रजापतिस्तत्र शुक्रे तेजोमयं विदु:,पृथ्वी सम्पूर्ण भूतोंकी जननी है। संसारकी स्त्रियाँ भी पृथ्वीके समान ही संतानकी जननी होती हैं। पुरुष ही वहाँ प्रजापतिके समान है। पुरुषका जो वीर्य है, उसे तेज:स्वरूप समझा जाता है
pṛthivī sarvabhūtānāṁ janitrī tadvidhāḥ striyaḥ | pumān prajāpatis tatra śukre tejomayaṁ viduḥ ||
പൃഥ്വി സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും ജനനി; അതുപോലെ സ്ത്രീകളും പൃഥ്വിസ്വഭാവമുള്ളവരാണ്, കാരണം അവർ സന്താനത്തെ ധരിച്ചു പ്രസവിക്കുന്നു. ഈ ക്രമത്തിൽ പുരുഷൻ പ്രജാപതിസമനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; പുരുഷന്റെ ശുക്രം തേജോമയമാണെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse frames procreation as a cosmic process: Earth is the universal mother, women mirror that maternal function, and the male principle is likened to Prajāpati, with semen described as tejas—vital radiance—emphasizing responsibility and reverence toward generative power.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Bharadvāja explains a traditional model of generation, using cosmological analogies (Earth, Prajāpati, tejas) to clarify how life is conceived and to ground ethical attitudes toward sexuality, parenthood, and lineage.