Shloka 12
इस जगत्में बहुत-से तपस्या और स्वाध्यायमें लगे हुए धर्मात्मा पुरुष देखे जाते हैं तथा ऋषि तो तपस्वी होते ही हैं। इन सबको सनातन लोकोंकी प्राप्ति होती है ।। अजातशत्रवो धीरास्तथान्ये वनवासिन: । अरण्ये बहवश्चैव स्वाध्यायेन दिवं गता:,कितने ही ऐसे धीर पुरुष हैं, जिनके शत्रु पैदा ही नहीं हुए। ये तथा और भी बहुत-से वनवासी हैं, जो वनमें स्वाध्याय करके स्वर्गलोकमें चले गये हैं
ajātaśatravo dhīrās tathānye vanavāsinaḥ | araṇye bahavaś caiva svādhyāyena divaṃ gatāḥ ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഈ ലോകത്തിൽ തപസ്സിലും സ്വാധ്യായത്തിലും ലീനമായ ധാർമ്മികരെ പലരെയും കാണാം; ഋഷിമാർ തപസ്സിൽ തന്നെ സ്ഥാപിതരാണ്. ശത്രുക്കൾ തന്നെ ഇല്ലാത്ത ധീരന്മാരും മറ്റു പല വനവാസികളും അരണ്യത്തിൽ സ്വാധ്യായം ചെയ്ത് സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ചു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights svādhyāya (disciplined sacred study) and a life of restraint—often in seclusion—as a dharmic path that yields spiritual merit and higher realms. It also praises the ethical ideal of being ‘ajātaśatru’, one who creates no enmity.
In the Śānti Parva’s inquiry into dharma, Yudhiṣṭhira points to examples of calm, harmless, forest-dwelling practitioners who, through study and austerity, attained heavenly worlds—supporting a discussion on righteous conduct beyond warfare.