Shloka 10

ध्यानयोगवर्णनम्

Description of the Path of Meditation

Devanagari script

यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर्यत्र मारुत: । अमूर्तयस्ते विज्ञेया मूर्तिमन्तः शरीरिणाम्‌,जहाँ आकाश होता है, वहीं वायुकी स्थिति होती है और जहाँ वायु होती है, वहीं अग्नि भी रहती है। ये तीनों तत्त्व यद्यपि निराकार हैं तथापि देहधारियोंके शरीरोंमें स्थित होकर मूर्तिमान्‌ समझे जाते हैं

Transliteration

yatra khaṃ tatra pavanastatrāgnir yatra mārutaḥ | amūrtayas te vijñeyā mūrtimantaḥ śarīriṇām ||

Translation

എവിടെ ആകാശമുണ്ടോ അവിടെ വായു വസിക്കുന്നു; എവിടെ വായുവുണ്ടോ അവിടെ അഗ്നിയും നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ മൂന്നു തത്ത്വങ്ങളും സ്വഭാവത്തിൽ അമൂർത്തങ്ങളായിരുന്നാലും, ദേഹധാരികളുടെ ശരീരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ അവ മূർത്തിമാന്മാരായി പ്രകടമാകുന്നതായി ഗ്രഹിക്കണം.

Word by Word

यत्रwhere

खम्space/sky (ether)

तत्रthere

पवनःwind

तत्रthere

अग्निःfire

यत्रwhere

मारुतःwind (Marut)

अमूर्तयःformless

तेthey

विज्ञेयाःto be known/understood

मूर्तिमन्तःhaving form, embodied

शरीरिणाम्of embodied beings

Speaker

भरद्वाज उवाच

Characters & Entities

Bharadvaja

kha (space/ether)

pavana/māruta (wind)

agni (fire)

śarīrin (embodied beings)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes