Shloka 5
Adhyātma-nirdeśa
Definition of Adhyātma): Mahābhūtas, Indriyas, Guṇas, and the Witness (Kṣetrajña
संश्लेषो यदि वातेन यदि तस्मात् प्रणश्यति । महार्णवविमुक्तत्वादन्न्यत् सलिलभाजनम्,यदि वायुके साथ जीवका दृढ़ संयोग है और उसीके कारण वह वायुके साथ ही नष्ट हो जाता है, तब तो जैसे जलपात्रमें पत्थर भरकर उसे कोई समुद्रमें डाल दे और वह डूब जाय, उसी प्रकार वायुके सम्पर्कसे ही जीवका विनाश मानना पड़ेगा। उस दशामें जैसे प्रस्तरसे पृथक् जलपात्रकी उपलब्धि होती है, उसी प्रकार प्राणवायुसे पृथक् जीवकी उपलब्धि होनी चाहिये
saṃśleṣo yadi vātena yadi tasmāt praṇaśyati | mahārṇava-vimuktatvād anyat salila-bhājanam ||
വാതുവിനോടു ജീവന് ദൃഢമായ സംയോജനം ഉണ്ടെന്നും, അതേ വാതുവിന്റെ കാരണത്താൽ അത് വാതുവിനോടൊപ്പം തന്നെ നശിക്കുന്നുവെന്നും ആണെങ്കിൽ—വാതുസ്പർശം മാത്രത്താൽ ജീവനാശം സംഭവിക്കുന്നു എന്ന് അംഗീകരിക്കേണ്ടിവരും. ഇത് മഹാസമുദ്രത്തിൽ കല്ലുകൾ നിറച്ച ജലപാത്രം എറിഞ്ഞാൽ അത് മുങ്ങുന്നതുപോലെ; എങ്കിലും കല്ലുകളിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് പാത്രം കണ്ടെത്താനാകുന്നതുപോലെ, പ്രാണവായുവിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച് ജീവനും ഗ്രഹിക്കപ്പെടണം.
भरद्वाज उवाच