Shloka 15
Adhyātma-nirdeśa
Definition of Adhyātma): Mahābhūtas, Indriyas, Guṇas, and the Witness (Kṣetrajña
बीजमात्र पुरा सृष्टं यदेतत् परिवर्तते । मृतामृता: प्रणश्यन्ति बीजाद् बीजं प्रवर्तते,पूर्वकालमें बीजमात्रकी सृष्टि हुई थी, जिससे यह जगत् चलता आ रहा है। जो लोग मर जाते हैं, वे तो नष्ट हो जाते हैं और बीजसे बीज पैदा होता रहता है
bījamātraṃ purā sṛṣṭaṃ yad etat parivartate | mṛtāmṛtāḥ praṇaśyanti bījād bījaṃ pravartate ||
ആദിയിൽ ‘ബീജ-തത്ത്വം’ മാത്രമേ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ; അതിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകം ചക്രവാളമായി തുടരുകയും പുതുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത്. മരിക്കുന്നവർ വ്യക്തിയായി നശിക്കുന്നു; എന്നാൽ വിത്തിൽ നിന്ന് വിത്ത് തുടർച്ചയായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes cyclical causality: individual beings perish, but the generative principle (bīja) persists, producing continuity through repeated origination. It highlights impermanence at the personal level alongside ongoing reproduction/renewal at the cosmic or natural level.
In the didactic discourse of the Śānti Parva, Bharadvāja presents a philosophical explanation of how the world continues: creation begins from a seed-like causal principle, and although living beings die, the chain of generation continues as seed gives rise to seed.