Shloka 26
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
भूमेर्गन्धगुणान् वेत्ति रसं चादभ्य: शरीरवान् । ज्योतिषा चक्षुषा रूपं स्पर्श वेत्ति च वाहिना,जीव भूमिसे ही (अर्थात् घ्राणेन्द्रियद्वारा) गन्ध गुणका अनुभव करता है, जलसम्बन्धी इन्द्रिय रसनासे शरीरधारी पुरुष रसका आस्वादन करता है, तेजोमय नेत्रके द्वारा रूपका तथा वायुसम्बन्धी त्वगिन्द्रियके द्वारा उसे स्पर्शका ज्ञान होता है
bhūmer gandhaguṇān vetti rasaṃ cādbhyaḥ śarīravān | jyotiṣā cakṣuṣā rūpaṃ sparśaṃ vetti ca vāhinā ||
ഭരദ്വാജൻ പറഞ്ഞു—ശരീരധാരിയായ ജീവൻ ഭൂമിയിലൂടെ ഗന്ധഗുണം ഗ്രഹിക്കുന്നു; ജലത്തിലൂടെ രസം ആസ്വദിക്കുന്നു; അഗ്നിജമായ ദീപ്തനേത്രങ്ങളാൽ രൂപം കാണുന്നു; വായുവിന്റെ ആശ്രയമായ ത്വക്കിന്ദ്രിയത്തിലൂടെ സ്പർശം അറിയുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭൂതങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തത്തത്ത വിഷയങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു।
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Sense-knowledge operates through an elemental basis: smell is rooted in earth, taste in water, sight in fire/light, and touch in air. The verse highlights how the embodied self experiences the world via element-linked faculties, a common Shanti Parva move toward discriminating body, senses, and deeper self.
Bharadvāja is instructing his listener in a philosophical analysis of perception, enumerating how each sensory cognition corresponds to a particular element. This supports the broader Shanti Parva discourse on understanding embodiment and cultivating discernment.