Shloka 24
सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्
Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences
ऊर्ध्व॑ गतेरधस्तात्तु चन्द्रादित्यौ न दृश्यतः । तत्र देवा: स्वयं दीप्ता भास्वराभाग्निवर्चस:,ऊपर तथा नीचे जानेसे जहाँ सूर्य और चन्द्रमा नहीं दिखायी देते, वहाँ सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी देवता स्वयं अपने प्रकाशसे ही प्रकाशित होते हैं
ūrdhvaṃ gater adhastāt tu candrādityau na dṛśyataḥ | tatra devāḥ svayaṃ dīptā bhāsvarā bhāgnivarcasaḥ ||
ഊർധ്വഗതിയുടെയും അധോഗതിയുടെയും പാതകൾക്കപ്പുറമുള്ള ആ പ്രദേശത്ത് ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും കാണാനാവില്ല. അവിടെ ദേവന്മാർ സ്വയംപ്രഭരാണ്—സൂര്യനെപ്പോലെ ഭാസ്വരരും അഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ളവരും.
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse points to a transcendent realm where ordinary cosmic markers (sun and moon) do not function; illumination comes from intrinsic divine radiance. Ethically, it suggests that higher states are sustained not by external supports but by inner purity, merit, and spiritual luminosity.
Bharadvāja is describing a particular region or state of existence encountered in cosmological/spiritual discourse within Śānti Parva. He explains that in that domain the sun and moon are not visible, because the gods there shine by their own brilliance, comparable to the sun and fire.