Shloka 51
भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
अब मैं सैकड़ों दिन-रातोंतक साधन करके भी क्या कभी वह उपाय कर सकता हूँ, जिससे आज सियारकी योनिमें पड़ा हुआ मैं पुनः वह मनुष्ययोनि पा सकूँ ।।
santuṣṭaś cāpramattaś ca yajña-dāna-tapo-ratiḥ | jñeyaṃ jñātvā bhaveyaṃ vai varjyaṃ varjayitā tathā ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— എനിക്ക് വീണ്ടും മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കുമോ—അവിടെ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനും ജാഗ്രതയുള്ളവനുമായി യജ്ഞം, ദാനം, തപസ് എന്നിവയിൽ നിരതനാകുകയും; അറിയേണ്ടതിനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയുകയും, വെടിയേണ്ടതിനെ വെടിയുകയും ചെയ്യുമോ?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ideal human life: contentment without complacency (santuṣṭa yet apramatta), active commitment to yajña–dāna–tapas, clear discernment of what is truly worth knowing (jñeya), and disciplined avoidance of what should be abandoned (varjya).
Bhishma voices a longing for a renewed human birth in which he can practice dharma properly—living with steady awareness, performing meritorious disciplines, gaining right knowledge, and renouncing harmful or unworthy pursuits.