Shloka 48
भृगु–भरद्वाजसंवादः: वर्णभेदस्य कर्माधारितव्याख्या
Bhrigu–Bharadvaja Dialogue: A Karma-Based Account of Varṇa
हेतुवादान् प्रवदिता वक्ता संसत्सु हेतुमत् । आक्रोष्टा चाभिवक्ता च ब्रह्म॒वाक्येषु च द्विजान्
hetuvādān pravaditā vaktā saṃsatsu hetumat | ākroṣṭā cābhivaktā ca brahmavākyeṣu ca dvijān |
സഭകളിൽ ഞാൻ ചെന്നു ഹേതുവാദങ്ങളേ പ്രസംഗിക്കുമായിരുന്നു; കാരണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ വാദപ്രതിവാദങ്ങളേ പറയുമായിരുന്നു. ദ്വിജർ ശ്രദ്ധയോടെ വേദവാക്യങ്ങളെ ചിന്തിക്കുന്നിടത്ത്, ഞാൻ അവരെ ബലമായി ആക്രമിച്ച്—അപമാനിച്ച്, എതിർത്ത്—എന്റെ തർക്കവാദം മാത്രം പ്രദർശിപ്പിക്കുമായിരുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma condemns the arrogant misuse of logic in sacred or learned settings: reasoned speech should serve truth and dharma, not ego, insult, or the humiliation of the wise—especially when discussing Vedic teachings.
Bhishma is recounting his own past conduct: in assemblies he habitually argued and debated, and when Brahmins discussed Vedic statements with reverence, he would aggressively interrupt, abuse, and contradict them, asserting his own contentious reasoning.