Shloka 33
Adhyāya 180: Jīva, Śarīra, and the Fire Analogy (भृगु–भरद्वाज संवादः)
अपगतमसुखार्थमी हनार्थ- रुपगतबुद्धिरवेक्ष्य चात्मसंस्थम् । तृषितमनियतं मनो नियम्तुं व्रतमिदमाजगरं शुचिश्ष॒रामि,“जिनका परिणाम दु:ख है, उन इच्छाके विषयभूत समस्त पदार्थोसे जो विरक्त हो चुका है, ऐसे आत्मनिष्ठ महापुरुषको देखकर मुझे ज्ञान प्राप्त हो गया है। अतः मैं तृष्णासे व्याकुल असंयत मनको वशगमें करनेके लिये पवित्रभावसे इस आजगर-व्रतका आचरण करता हूँ
apagata-masukha-artham īhanārtha-rūpagata-buddhir avekṣya cātma-saṁstham | tṛṣitam aniyataṁ mano niyantuṁ vratam idam ājagaraṁ śuciḥ śrāmi ||
ആത്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ മഹാപുരുഷനെ കണ്ടു—മനുഷ്യർ സുഖമെന്നു കരുതി തേടുന്നെങ്കിലും അവസാനം ദുഃഖത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന എല്ലാ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്നും ആരുടെ ബുദ്ധി വിരക്തമായിരിക്കുന്നുവോ—എനിക്ക് ബോധം ലഭിച്ചു. അതിനാൽ തൃഷ്ണയാൽ കലങ്ങുന്ന, അസംയതമായ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാനായി ഞാൻ ശുദ്ധഭാവത്തോടെ ഈ ആജഗര-വ്രതം ആചരിക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Craving-driven pursuits that promise pleasure often culminate in suffering; by recognizing this and cultivating dispassion, one should restrain the restless mind through disciplined observance—here symbolized by the ājagara-vrata, a practice of non-grasping and inner steadiness.
Bhishma reports that, after observing a self-abiding renunciant who is detached from painful worldly aims, he gains clarity and adopts the ‘python-vow’ as a method to subdue his own thirsting, uncontrolled mind.