Shloka 10
Adhyāya 180: Jīva, Śarīra, and the Fire Analogy (भृगु–भरद्वाज संवादः)
Devanagari script
पश्य प्रह्माद भूतानामुत्पत्तिमनिमित्तत: । ह्वासं वृद्धि विनाशं च न प्रहृष्ये न च व्यथे,'प्रह्माद! देखो, इस जगतके प्राणियोंकी उत्पत्ति, वृद्धि, हास और विनाश कारणरहित सत्स्वरूप परमात्मासे ही हुए हैं; इस कारण मैं उनके लिये न तो हर्ष प्रकट करता हूँ और न व्यथित ही होता हूँ
Translation
പ്രഹ്ലാദാ! നോക്കുക—ഈ ലോകത്തിലെ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവം, വർധനം, ഹ്രാസം, വിനാശം എന്നിവ കാരണംരഹിതമായ പരമ സത്സ്വരൂപത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സംഭവിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവർക്കായി സന്തോഷിക്കുന്നതുമില്ല, വ്യഥപ്പെടുന്നതുമില്ല।
Word by Word
पश्यsee, behold
पश्य:
TypeVerb
Rootपश् (दृश्-अर्थे)
Formलोट् (imperative), 2, singular, परस्मैपद
ब्रह्मात्from Brahman (the Absolute)
ब्रह्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
Formneuter, ablative, singular
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
Formneuter, genitive, plural
उत्पत्तिम्origin, production
उत्पत्तिम्:
Karma
TypeNoun
Rootउत्पत्ति
Formfeminine, accusative, singular
अनिमित्ततःwithout (any) cause; causelessly
अनिमित्ततः:
Karana
TypeIndeclinable
Rootअनिमित्त (निमित्त-रहित) + तस्
Formतसिल्-प्रत्यय (ablatival adverb)
हासम्decline, diminution
हासम्:
Karma
TypeNoun
Rootहास
Formmasculine, accusative, singular
वृद्धिम्growth, increase
वृद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृद्धि
Formfeminine, accusative, singular
विनाशम्destruction
विनाशम्:
Karma
TypeNoun
Rootविनाश
Formmasculine, accusative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
प्रहृष्येI rejoice
प्रहृष्ये:
TypeVerb
Rootहृष्
Formलट् (present), 1, singular, आत्मनेपद
नnor/not
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
व्यथेI am distressed / I grieve
व्यथे:
TypeVerb
Rootव्यथ्
Formलट् (present), 1, singular, आत्मनेपद
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes