Shloka 12
जनक-राज्ञः मौण्ड्य-परिव्रज्या-विवादः
Janaka’s Renunciation Questioned; Discourse on Dāna and Detachment
तीनों वेदोंके ज्ञानमें बढ़े-चढ़े सहसरों ब्राह्मणों तथा इस सम्पूर्ण जगत्का भरण-पोषण करनेवाले होकर भी आज आप उन्हींके द्वारा अपना भरण-पोषण चाहते हैं ।। श्रियं हित्वा प्रदीप्तां त्वं श्ववत् सम्प्रति वीक्ष्यसे । अपुत्रा जननी तेड5द्य कौसल्या चापतिस्त्वया,“इस जगमगाती हुई राजलक्ष्मीको छोड़कर इस समय आप दर-दर भटकनेवाले कुत्तेके समान दिखायी देते हैं। आज आपके जीते-जी आपकी माता पुत्रहीन और यह अभागिनी कौसल्या पतिहीन हो गयी
śriyaṃ hitvā pradīptāṃ tvaṃ śvavat samprati vīkṣyase | aputrā jananī te ’dya kausalyā cāpatistvayā ||
അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ത്രിവേദജ്ഞാനത്തിൽ പ്രഗൽഭരായ ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണരുടെ പോഷകനായി, സമസ്ത ലോകത്തിന്റെ ഭാരം വഹിച്ച രക്ഷകനായി നിന്നിട്ടും, ഇന്ന് നിങ്ങൾ അവരാൽ തന്നെ നിങ്ങളുടെ ഉപജീവനം തേടുന്നു. ജ്വലിക്കുന്ന രാജലക്ഷ്മി ഉപേക്ഷിച്ച് ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ വാതിൽവാതിൽ കറങ്ങുന്ന നായയെപ്പോലെ തോന്നുന്നു. നിങ്ങൾ ജീവിച്ചിരിക്കെ തന്നെ നിങ്ങളുടെ മാതാവ് যেন പുത്രഹീനയായി, ഈ ദുരഭാഗ്യവതി കൗസല്യ നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ പതിഹീനയായി മാറി.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Renunciation is not praised when it causes abandonment of rightful obligations; a ruler’s prosperity and position are to be upheld insofar as they sustain dependents and protect social and familial dharma.
Arjuna rebukes a royal figure for giving up kingship and living in a degraded, dependent state, arguing that this choice effectively leaves the mother ‘sonless’ and Kausalyā ‘husbandless’ despite the person still being alive.