Shloka 32
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
बुद्धिमान, शूरवीर, मूढ़, डरपोक, गूँगा, विद्वान, दुर्बल और बलवान् जो भी भाग्यवान् होगा--दैव जिसके अनुकूल होगा, उसे बिना यत्नके ही सुख प्राप्त होगा ।। धेनुर्वत्सस्य गोपस्य स्वामिनस्तस्करस्य च । पय: पिबति यस्तस्या धेनुस्तस्येति निश्चय:,दूध देनेवाली गौ बछड़ेकी है या उसे दुहने अथवा चरानेवाले ग्वालेकी है; या रखनेवाले मालिककी है। अथवा उसे चुराकर ले जानेवाले चोरकी है? वास्तवमें जो उसका दूध पीता है, उसीकी वह गाय है--ऐसा विद्दानोंका निश्चय है
brāhmaṇa uvāca | buddhimān śūravīraḥ mūḍhaḥ darpokaḥ gūṅgaḥ vidvān durbalaḥ balavān ca—yo bhāgyavān bhaviṣyati, yasya daivaṃ anukūlaṃ bhaviṣyati, sa vinā yatnenaiva sukhaṃ prāpsyati || dhenur vatsasya gopasya svāminas taskarasya ca | payaḥ pibati yastasyā dhenus tasyeti niścayaḥ ||
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—ബുദ്ധിമാനായാലും ശൂരവീരനായാലും, മൂഢനായാലും ഭീരുവായാലും, മൂകനായാലും പണ്ഡിതനായാലും, ദുർബലനായാലും ബലവാനായാലും—ആർക്കു ഭാഗ്യം അനുകൂലമോ, ആരോടു ദൈവം പ്രസന്നമോ, അവന് വലിയ പരിശ്രമമില്ലാതെ തന്നെ സുഖം ലഭിക്കുന്നു. പാൽ തരുന്ന പശു ആരുടേത്—കിടാവിന്റേതോ, അതിനെ കറന്ന് മേയിക്കുന്ന ഗോപാലന്റേതോ, അതിനെ സൂക്ഷിക്കുന്ന യജമാനന്റേതോ, അല്ലെങ്കിൽ മോഷ്ടിച്ച് കൊണ്ടുപോകുന്ന കള്ളന്റേതോ? പണ്ഡിതന്മാരുടെ നിശ്ചയം—ആ പശുവിന്റെ പാൽ ആരാണ് കുടിക്കുന്നത്, പശു അവന്റേതാണ്.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse stresses the power of fortune (bhāgya/daiva): when destiny is favorable, happiness can come even without great effort. It then sharpens the ethical point with a proverb—real ‘ownership’ is often treated as belonging to the one who actually enjoys the benefit (the milk), exposing how power or access can override formal claims.
A Brahmin speaker delivers a didactic reflection in the Śānti Parva. He contrasts many human types (wise/foolish, strong/weak, etc.) to argue that outcomes depend heavily on daiva, and illustrates this with the example of a cow whose milk ends up with whoever drinks it, regardless of calf, herdsman, owner, or thief.