Shloka 2

अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः

Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’

Devanagari script

भीष्म उवाच सर्वत्र विहितो धर्म: स्वर्ग्य: सत्यफलं तप: । बहुद्वारस्य धर्मस्य नेहास्ति विफला क्रिया,भीष्मजी बोले--युधिष्छिर! वेदोंमें सर्वत्र सभी आश्रमोंके लिये स्वर्गसाधक यथार्थ फलकी प्राप्ति करानेवाली तपस्याका उल्लेख है। धर्मके बहुत-से द्वार हैं। संसारमें कोई ऐसी क्रिया नहीं है, जिसका कोई फल न हो

Transliteration

bhīṣma uvāca sarvatra vihito dharmaḥ svargyaḥ satyaphalaṃ tapaḥ | bahudvārasya dharmasya nehāsti viphalā kriyā ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! വേദങ്ങളിൽ എല്ലായാശ്രമങ്ങൾക്കും സ്വർഗ്ഗപ്രദമായ ധർമ്മം സർവത്ര വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; തപസ്സിനെ സത്യഫലം നൽകുന്നതായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ധർമ്മത്തിന് അനേകം ദ്വാരങ്ങളുണ്ട്; ഈ ലോകത്ത് ഒരു പ്രവർത്തിയും ഫലരഹിതമല്ല.

Word by Word

• {'bhīṣma uvāca': 'Bhishma said', 'sarvatra': 'everywhere

• in all contexts', 'vihitaḥ': 'enjoined

• prescribed (by scripture)', 'dharmaḥ': 'righteous duty

• right conduct', 'svargyaḥ': 'leading to heaven

• conducive to heavenly merit', 'satyaphalam': 'having true/real fruit

• unfailingly fruitful', 'tapaḥ': 'austerity

• disciplined spiritual effort', 'bahudvārasya': 'having many doors/paths

• accessible by many approaches', 'dharma(sya)': 'of dharma', 'na iha asti': 'there is not here/in this world', 'viphalā': 'fruitless

• without result', 'kriyā': 'act

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Yudhishthira
• Vedas
• Svarga (heaven)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Dharma is widely prescribed in the Vedas for all modes of life, and disciplined effort (tapas) reliably bears fruit; moreover, dharma can be approached through many legitimate paths, and every action inevitably produces some result.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva dialogue, Bhishma instructs King Yudhishthira on dharma after the war, emphasizing scriptural grounding, the efficacy of austerity, and the inevitability of karmic consequences.