Shloka 15
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
यह शरीर भी मेरा नहीं अथवा सारी पृथ्वी भी मेरी नहीं है। ये सब वस्तुएँ जैसी मेरी हैं, वैसी ही दूसरोंकी भी हैं। ऐसा सोचकर इनके लिये मेरे मनमें कोई व्यथा नहीं होती। इसी बुद्धिको पाकर न मुझे हर्ष होता है, न शोक ।। यथा काष्ठ॑ च काष्ठं च समेयातां महोदधौ । समेत्य च व्यपेयातां तद्धद्भूत्समागम:,जिस प्रकार समुद्रमें बहते हुए दो काष्ठ कभी-कभी एक-दूसरेसे मिल जाते हैं और मिलकर फिर अलग हो जाते हैं, उसी प्रकार इस लोकमें प्राणियोंका समागम होता है
yaḥ śarīro 'pi me naiva athavā sarvā pṛthivī 'pi me naiva | etāni sarvāṇi vastūni yathā mama tathāpareṣām api | iti matvā na me teṣu manaḥkhedo bhavati | etāṃ buddhiṃ prāpya na me harṣo na śoko bhavati || yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahodadhau | sametya ca vyapeyātāṃ tadvad bhūta-samāgamaḥ ||
ഈ ശരീരവും സത്യത്തിൽ എന്റേതല്ല; മുഴുവൻ ഭൂമിയും എന്റേതല്ല. എനിക്ക് സ്വന്തമെന്നു തോന്നുന്നവ എല്ലാം മറ്റുള്ളവർക്കും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ അവയെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സിൽ യാതൊരു വ്യഥയും ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഈ ബോധം ലഭിച്ചാൽ എനിക്ക് ഹർഷവും ഇല്ല, ശോകവും ഇല്ല. മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്ന രണ്ട് മരക്കഷണങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ തമ്മിൽ കൂടിച്ചേരുകയും, കൂടിച്ചേർന്ന ശേഷം വീണ്ടും വേർപിരിഞ്ഞ് ഒഴുകിപ്പോകുകയും ചെയ്യുന്ന പോലെ—ഈ ലോകത്തിൽ ജീവികളുടെ സംഗമവും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches non-attachment and equanimity: neither the body nor possessions are truly ‘mine’; recognizing shared, impermanent ownership dissolves distress, and one remains free from both elation and grief.
A Brahmin speaker explains a contemplative insight to illustrate why he does not suffer over loss or change, using the image of two logs meeting and separating in the ocean to describe the temporary nature of human relationships and worldly associations.