Shloka 12
असंतोषादिदोष-निरूपणम्
On the Faults of Discontent and the Discipline of Detachment
यस्त्विमां वसुधां कृत्स्नां प्रशासेदखिलां नृप: । तुल्याश्मकांचनो यश्व स कृतार्थो न पार्थिव:,जो राजा इस सम्पूर्ण पृथ्वीका शासन करता है और जो सब कुछ छोड़कर पत्थर और सोनेको समान समझनेवाला है--इन दोनोंमेंसे वह त्यागी मुनि ही कृतार्थ होता है, राजा नहीं
yas tv imāṁ vasudhāṁ kṛtsnāṁ praśāsed akhilāṁ nṛpaḥ | tulyāśma-kāñcano yaś ca sa kṛtārtho na pārthivaḥ ||
ഒരു രാജാവ് ഈ സമസ്ത ഭൂമിയെയും ഭരിച്ചാലും, മറ്റൊരാൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് കല്ലിനെയും പൊന്നിനെയും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനായാലും—ഇരുവരിൽ കൃതാർത്ഥൻ ആ ത്യാഗി മുനിയത്രേ; ഭൂമിയിലെ രാജാവല്ല।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
True success (kṛtārthatā) is measured by inner detachment: the one who treats stone and gold alike—free from craving and possessiveness—is more ‘fulfilled’ than a ruler who merely possesses and governs the whole earth.
In the Śānti Parva’s reflective discourse after the war, Yudhiṣṭhira voices a value-judgment about the limits of political power, contrasting royal sovereignty with the spiritual attainment of a renunciant who has abandoned attachment.