Shloka 41
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
उसके उत्पन्न होते ही धरती डोलने लगी, समुद्र क्षुब्ध हो उठा और उसमें उत्ताल तरंगोंके साथ भँवरें उठने लगीं ।। पेतुरुल्का महोत्पाता: शाखाश्न मुमुचुर्द्रमा: अप्रशान्ता दिश: सर्वा: पवनश्चाशिवो ववौ,आकाशसे उल्काएँ गिरने लगीं, बड़े-बड़े उत्पात प्रकट होने लगे, वृक्ष स्वयं ही अपनी शाखाओंको गिराने लगे, सम्पूर्ण दिशाएँ अशान्त हो गयीं और अमड्नलकारी वायु प्रचण्ड वेगसे बहने लगी
utpanne tasyaiva pṛthivī cacāla, samudraś ca kṣubdhavān abhavat, tasminn uccaiḥ taraṅgaiḥ saha bhūyaḥ bhūyaś ca āvartāḥ samutpetuḥ | petur ulkā mahotpātāḥ, śākhāś ca mumucuḥ drumāḥ | apraśāntā diśaḥ sarvāḥ, pavanaś cāśivo vavau ||
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉൽക്കകൾ പതിയാൻ തുടങ്ങി; മഹോത്പാതങ്ങളായ അപശകുനങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. വൃക്ഷങ്ങൾ സ്വയം ശാഖകൾ പൊഴിച്ചതുപോലെ തോന്നി. എല്ലാ ദിക്കുകളും അശാന്തമായി; അമംഗളസൂചകമായ കാറ്റ് പ്രചണ്ഡവേഗത്തിൽ വീശി.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses cosmic portents to signal that a significant birth or event can disturb the moral and social order; it frames human history within a dharmic universe where nature reflects ethical imbalance and impending upheaval.
Bhīṣma describes ominous signs occurring immediately upon someone’s birth: the earth shakes, the sea becomes turbulent with waves and whirlpools, meteors fall, trees drop branches, the quarters grow restless, and an inauspicious wind blows—marking the event as foreboding.