Shloka 19
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
पतत्रिमृगमीनाश्च प्लवड्राश्न महोरगा: । तथा पक्षिगणा: सर्वे जलस्थलविचारिण:,उन्हीं कन््याओंसे समस्त प्राणी, देवता, पितर, गन्धर्व, अप्सरा, नाना प्रकारके राक्षस, पशु, पक्षी, मत्स्य, वानर, बड़े-बड़े नाग, जल और स्थलमें विचरनेवाले सब प्रकारके पक्षिगण, उद्भिज्ज, स्वेदज, अण्डज और जरायुज प्राणी उत्पन्न हुए। तात! इस प्रकार सम्पूर्ण स्थावर-जड़म जगत् उत्पन्न हुआ
patatrimṛgamīnāś ca plavaḍrāśn mahoragāḥ | tathā pakṣigaṇāḥ sarve jalasthalavicāriṇaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—പക്ഷികൾ, മൃഗങ്ങൾ, മീനുകൾ; പ്ലവംഗങ്ങൾ (വാനരർ)യും മഹോരഗങ്ങൾ (മഹാനാഗങ്ങൾ)യും; കൂടാതെ ജലത്തിലും കരയിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന എല്ലാ പക്ഷിസമൂഹങ്ങളും—ഇവയെല്ലാം സൃഷ്ടിക്രമത്തിൽ ജനിച്ചു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the comprehensive scope of creation—multiple classes of beings arise within an ordered cosmos—supporting a dharmic attitude of respect and restraint toward all life forms.
Bhīṣma is describing categories of creatures—birds, animals, fish, aquatic beings, great serpents, and birds that range over water and land—as part of a broader account of how the living world comes into being.