Shloka 65
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
पुमांसमुन्नयेत् प्राज्ञ: शयने तप्त आयसे । अप्यादधीत दारूणि तत्र दहोत पापकृत्
pumāṁsam unnayet prājñaḥ śayane tapte āyase | apy ādadhīta dārūṇi tatra dahot pāpakṛt ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— വിവേകമുള്ള രാജാവ് കുറ്റക്കാരനായ പുരുഷനെ ചൂടേറ്റ ഇരുമ്പുകിടക്കയിൽ കിടത്തിച്ച് അതിന്മേൽ വിറകുകൾ കൂട്ടി തീ കൊളുത്തണം; ആ പാപി അവിടെത്തന്നെ ദഹിച്ച് ഭസ്മമാകുന്നവിധം ശിക്ഷിക്കണം. അതുപോലെ, ഭർത്താവിനെ അവഗണിച്ച് പരപുരുഷന്മാരോടു വ്യഭിചരിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്കും ഇതേ ദണ്ഡം തന്നെയെന്ന് പറയുന്നു. കൂടാതെ, പ്രായശ്ചിത്തം നിർദേശിക്കപ്പെട്ട ദുഷ്ടർ ഒരു വർഷത്തിനകം പ്രായശ്ചിത്തം അനുഷ്ഠിക്കാതിരുന്നാൽ അവരുടെ ശിക്ഷ ഇരട്ടിയാകണം എന്ന വിധിയും ഉണ്ട്. ആ പതിതനോടൊപ്പം രണ്ട്, മൂന്ന്, നാല് അല്ലെങ്കിൽ അഞ്ച് വർഷം സഹവാസം ചെയ്തവൻ മുനിവ്രതം സ്വീകരിച്ച് അതേ വർഷങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ച് ഭിക്ഷാവൃത്തിയാൽ ജീവിക്കണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage frames kingship as moral governance: grave sexual misconduct and persistent association with the fallen are treated as threats to social order, warranting severe punishment or, alternatively, timely expiation; delay in expiation increases culpability and penalty.
In Bhīṣma’s instruction on rājadharma in the Śānti Parva, he describes a harsh judicial punishment for an offender, extends the principle to adulterous conduct, and then adds procedural rules about expiation—doubling punishment if expiation is not begun within a year—and austerities for those who have long associated with a fallen person.