Shloka 49
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
गुरुतल्पमधिष्ठाय दुरात्मा पापचेतन: । स्त्रयाकारां प्रतिमां लिंग्य मृत्युना सोडभिशुद्धयति
Bhīṣma uvāca: gurutalpam adhiṣṭhāya durātmā pāpacetanaḥ | striy-ākārāṃ pratimāṃ liṅgya mṛtyunā so ’bhiśuddhyati ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഗുരുവിന്റെ ശയ്യ ലംഘിച്ച (ഗുരുപത്നീഗമനം ചെയ്ത) പാപബുദ്ധിയുള്ള ദുഷ്ടൻ, സ്ത്രീരൂപത്തിലുള്ള ചൂടേറ്റ ഇരുമ്പ് പ്രതിമയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് അതിലൂടെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്താൽ മാത്രമേ ആ പാപത്തിൽ നിന്ന് ശുദ്ധനാകൂ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse stresses that violating the guru’s marital sanctity (gurutalpa) is among the gravest dharma-transgressions, and it frames purification as requiring an extreme, life-ending expiation—highlighting the seriousness of the offense and the ideal of uncompromising moral accountability.
In the Shanti Parva’s dharma instruction, Bhishma is describing prāyaścitta (expiatory discipline). Here he states a specific, severe expiation for the sin of approaching the guru’s bed—embracing a woman-shaped effigy (understood as heated iron) and dying, which is said to cleanse the sin.