Shloka 30

Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation

Devanagari script

न नर्मयुक्तमनृतं हिनस्ति न स्त्रीषु राजन्‌ न विवाहकाले | न गुर्वर्थ नात्मनो जीवितार्थे पज्चानृतान्याहुरपातकानि

Transliteration

na narmayuktam anṛtaṁ hinasti na strīṣu rājan na vivāhakāle | na gurvarthe nātmano jīvitārthe pañcānṛtāny āhur apātakāni rājan ||

Translation

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! പരിഹാസമായി പറഞ്ഞ അസത്യം ഹാനികരമല്ല; സ്ത്രീകളോടു പറഞ്ഞതും, വിവാഹസമയത്ത് പറഞ്ഞതും അതുപോലെ. ഗുരുവിന്റെ ഹിതത്തിനായോ സ്വന്തം ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായോ പറഞ്ഞ അസത്യവും കുറ്റകരമെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഹേ രാജാവേ! ഈ അഞ്ചു അവസരങ്ങളിൽ അസത്യം പറയുന്നത് പാപമായി എണ്ണപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Word by Word

• {'narma-yuktam': 'connected with jest, playful banter', 'anṛtam': 'untruth, false statement', 'hinasti': 'harms, injures', 'strīṣu': 'among/with women

• in relation to women', 'rājan': 'O king (vocative address)', 'vivāha-kāle': 'at the time of marriage', 'guru-arthe (gurv-arthe)': 'for the sake/benefit of the teacher', 'ātmano': 'of oneself', 'jīvita-arthe (jīvitārthe)': 'for the sake of life

• to preserve one’s life', 'pañca': 'five', 'anṛtāni': 'untruths (plural instances of falsehood)', 'āhuḥ': 'they say

• it is declared', 'apātakāni': 'not sinful

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• rājan (the king, i.e., Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Truthfulness is a central virtue, yet Bhishma notes limited, context-bound exceptions where speaking an untruth is not treated as sinful: in jest, in certain speech with women, during marriage arrangements, for a teacher’s welfare, and to save one’s life.

What is happening in the narrative?

In the Śānti Parva’s dharma instruction, Bhishma is advising King Yudhiṣṭhira on ethical conduct, specifically the nuanced rules governing speech and when strict truth-telling may be relaxed without incurring sin.