Shloka 216
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
परिवेष्टाग्निहोत्रस्य भवेन्नासंस्कृतस्तथा । न कन्या, न युवती, न मन्त्र न जाननेवाला, न मूर्ख और न संस्कारहीन पुरुष ही अग्निमें हवन करनेका अधिकारी है
pariveṣṭāgnihotrasya bhavennāsaṁskṛtastathā |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അഗ്നിഹോത്രത്തിലും അതോടനുബന്ധമായ കര്മങ്ങളിലും അസംസ്കൃതൻ (ദീക്ഷയില്ലാത്തവൻ) അർഹനല്ല. കന്യകയും, വിവാഹമില്ലാത്ത യുവതിയും, മന്ത്രം അറിയാത്തവനും, മൂഢനും, സംസ്കാരഹീനനായ പുരുഷനും—അഗ്നിയിൽ ഹവനം ചെയ്യാൻ അധികാരമുള്ളവർ അല്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual action (like Agnihotra) is governed by dharma: it requires proper preparation—initiation/saṁskāra, knowledge of mantras, and maturity/competence. Without these, performing offerings is considered improper and spiritually/ritually invalid.
In Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma continues advising Yudhishthira about right conduct. Here he specifies qualifications for Vedic fire-rituals, warning that those lacking training or refinement should not perform havan/Agnihotra.