Shloka 11
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
तथैव शृणु मे भक्त भक्तानि षडनश्रतः । अश्वस्तनविधानेन हर्तव्यं हीनकर्मण:
tathaiva śṛṇu me bhakta bhaktāni ṣaḍanaśrataḥ | aśvastanavidhānena hartavyaṃ hīnakarmaṇaḥ, yudhiṣṭhira |
യുധിഷ്ഠിരാ! ആഹാരത്തെക്കുറിച്ചും ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കുക. ആഹാരാഭാവം മൂലം ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ തുടർച്ചയായി ആറു ഭക്ഷണസമയങ്ങൾ ഉപവസിച്ചാൽ, അപ്പോൾ അവൻ നീചകർമ്മിയുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഒരു ദിവസത്തെ ആഹാരത്തിന് മതിയാകുന്നത്ര മാത്രം ധനം എടുത്തേക്കാം—അടുത്ത ദിവസത്തേക്കായി ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കാതെ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In extreme distress (hunger), dharma allows a narrowly limited exception: a starving Brahmin may take only the minimum needed for one day’s sustenance, specifically from a person of base conduct, and must not accumulate for the next day. The emphasis is restraint, necessity, and non-hoarding even in crisis.
During Bhishma’s instruction to Yudhishthira in the Shanti Parva, he continues outlining rules of conduct for times of calamity (āpaddharma). Here he addresses what may be done when food is unavailable, setting a strict boundary on what can be taken and from whom.