Shloka 1
Virūpākṣa’s Dāna and Gautama’s Burden — the approach of Rājadharma
अपन ह< बक। ] अति्ऑशाड< चतुःषष्ट्यधिकशततमो< ध्याय: नृशंस अर्थात् अत्यन्त नीच पुरुषके लक्षण युधिछिर उवाच आनृशंस्यं विजानामि दर्शनेन सतां सदा । नृशंसान्न विजानामि तेषां कर्म च भारत,युधिष्ठिरने पूछा--भरतनन्दन! सदा श्रेष्ठ पुरुषोंके सेवन और दर्शनसे मैं इस बातको तो जानता हूँ कि कोमलतापूर्ण बर्ताव कैसे किया जाता है? परंतु नृशंस मनुष्यों और उनके कर्मोका मुझे विशेष ज्ञान नहीं है
Yudhiṣṭhira uvāca |
Ānṛśaṃsyaṃ vijānāmi darśanena satāṃ sadā |
Nṛśaṃsān na vijānāmi teṣāṃ karma ca Bhārata ||
യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! സദാ സജ്ജനന്മാരുടെ സാന്നിധ്യവും ദർശനവും കൊണ്ട് ഞാൻ ആനൃശംസ്യം—കരുണാപൂർണ്ണമായ, അക്രൂരമായ ആചാരം—അറിയുന്നു; എന്നാൽ നൃശംസന്മാരെയും അവരുടെ കർമങ്ങളെയും ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Moral understanding is shaped by one’s company: Yudhiṣṭhira says he has learned kindness (ānṛśaṃsya) through continual contact with the virtuous, but seeks instruction about cruelty (nṛśaṃsatā) and the actions that reveal it—implying that recognizing vice requires deliberate discernment, not merely good intentions.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira initiates a discussion on ethical conduct by admitting his familiarity with gentle behavior learned from the good, and he asks to be taught about cruel, base persons and how their deeds manifest—setting up a didactic explanation of nṛśaṃsa-lakṣaṇas (marks of cruelty).