Shloka 14
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
आश्रमेषु चतुर्ष्वाहुर्दममेवोत्तमं व्रतम् । तस्य लिड्डानि वक्ष्यामि येषां समुदयों दम:,चारों आश्रमोंमें दमको ही उत्तम व्रत बताया गया है। अब मैं इन्द्रिय-दमन एवं मनोनिग्रहके उन लक्षणोंको बताऊँगा, जिनका उदय होना ही दम कहा गया है
āśrameṣu caturṣv āhur damaṃ evottamaṃ vratam | tasya liṅgāni vakṣyāmi yeṣāṃ samudayo damaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—നാലു ആശ്രമങ്ങളിലും ദമം തന്നെയാണ് ഉത്തമ വ്രതമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഇനി അതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയും—അവയുടെ ഉദയവും സ്ഥിരതയും തന്നെയാണ് ‘ദമം’, അഥവാ ഇന്ദ്രിയ-മനോനിയന്ത്രണം.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That self-restraint (dama)—mastery over the senses and mind—is the supreme vow applicable across all four āśramas, and it is recognized by specific observable traits that Bhīṣma is about to enumerate.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues his ethical discourse and introduces a focused teaching: he elevates dama as the highest discipline for every stage of life and prepares to list the signs by which genuine self-restraint is known.