Shloka 63
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
प्रज्ञाविज्ञानयुक्तेन बुद्धिसंज्ञाप्रदायिना । वचन श्राविता नून॑ मानुषा: संनिवर्तत । शोको द्विगुणतां याति दृष्टवा स्मृत्वा च चेष्टितम्,मनुष्यो! मैं बुद्धि और विज्ञानसे युक्त तथा दूसरोंको भी ज्ञान प्रदान करनेवाला हूँ। मैंने तुम्हें विवेक उत्पन्न करनेवाली बहुत-सी बातें सुनायी हैं। अब तुमलोग लौट जाओ। अपने मरे हुए स्वजनका शव देखकर तथा उसकी चेष्टाओंको स्मरण करके दूना शोक होता है
jambuka uvāca | prajñāvijñānayuktena buddhisaṃjñāpradāyinā | vacanaṃ śrāvitā nūnaṃ mānuṣāḥ saṃnivartata | śoko dviguṇatāṃ yāti dṛṣṭvā smṛtvā ca ceṣṭitam |
ജംബുകൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ പ്രജ്ഞയും വിജ്ഞാനവും ഉള്ളവൻ; മറ്റുള്ളവർക്ക് ബോധം നൽകാനും കഴിവുള്ളവൻ. വിവേകം ഉണർത്തുന്ന പല വാക്കുകളും ഞാൻ നിങ്ങളെ കേൾപ്പിച്ചു; ഇനി, മനുഷ്യരേ, മടങ്ങിപ്പോകുവിൻ. കാരണം മരിച്ച ബന്ധുവിന്റെ ശവം കണ്ടും അവന്റെ മുൻചേഷ്ടകൾ ഓർത്തും ശോകം ഇരട്ടിയാകുന്നു.
जम्बुक उवाच
Educational Q&A
Grief intensifies through repeated sensory contact and mental replay: seeing the dead body and remembering the person’s past conduct makes sorrow grow. Therefore one should withdraw from stimuli that inflame lamentation and cultivate discriminative understanding (buddhi/prajñā) to steady the mind.
Jambuka addresses people who are mourning. After giving them instruction intended to awaken discernment, he urges them to return/withdraw, warning that remaining near the corpse and repeatedly recalling the deceased will only double their grief.