Shloka 50
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
अहो! पुत्रके वियोगसे पीड़ित हो मृतकोंके इस शून्य स्थानमें आकर अत्यन्त दुःखसे रोने-बिलखनेवाले इन भूतलवासी मनुष्योंके हृदयमें बछड़ोंसे रहित हुई गायोंकी भाँति कितना शोक होता है? इसका अनुभव मुझे आज हुआ है; क्योंकि इनके स्नेहको निमित्त बनाकर मेरी आँखोंसे भी आँसू बहने लगे हैं ।। यत्नो हि सततं कार्यस्ततो दैवेन सिद्धाति । दैवं पुरुषकारश्न कृतान्तेनोपपद्यते,अपने अभीष्टकी सिद्धिके लिये सदा प्रयत्न करते रहना चाहिये, तब दैवयोगसे उसकी सिद्धि होती है। दैव और पुरुषार्थ--दोनों कालसे ही सम्पन्न होते हैं
aho! putrake viyogena pīḍito mṛtakānām asmin śūnye sthāne āgatya atyanta-duḥkhena rorūyamāṇānām imān bhūtalavāsinaḥ manuṣyānāṁ hṛdaye vatsair rahitāḥ gāva iva kīdṛśaḥ śoko bhavati? tad anubhūtaṁ mayā adya; eteṣāṁ snehān nimittaṁ kṛtvā mama api akṣibhyāṁ aśrūṇi pravṛttāni. yatno hi satataṁ kāryaḥ, tato daivena siddhyati; daivaṁ puruṣakāraś ca kṛtāntena upapadyate.
ജംബൂകൻ പറഞ്ഞു—അയ്യോ! പുത്രവിയോഗത്തിൽ പീഡിതരായി, ഭൂതലവാസികളായ ഈ മനുഷ്യർ മരണം മൂലം ശൂന്യമായ ഈ സ്ഥലത്ത് എത്തി, അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞും വിലപിച്ചും ഇരിക്കുന്നു—കിടാക്കളില്ലാത്ത പശുക്കളെപ്പോലെ. അവരുടെ സ്നേഹത്തെ നിമിത്തമാക്കി എന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നുമെണ്ണീർ ഒഴുകുന്നു. അതുകൊണ്ട് അഭീഷ്ടസിദ്ധിക്കായി എപ്പോഴും പരിശ്രമിക്കണം; പിന്നെ ദൈവയോഗത്താൽ വിജയം ലഭിക്കുന്നു. ദൈവവും പുരുഷപ്രയത്നവും—ഇരണ്ടും കാലം (നിയത ഗതി) മുഖേനയാണ് പരിപൂർണ്ണമാകുന്നത്.
जम्बुक उवाच