Shloka 2
अज्ञान–लोभयोः परस्परहेतुत्वम्
Mutual Causality of Ignorance and Greed
शौनकने कहा--राजन्! तुमने ऐसी प्रतिज्ञा की है, इससे जान पड़ता है कि तुम्हारा मन पापकी ओरसे निवृत्त हो गया है; इसलिये मैं तुम्हें धर्मका उपदेश करूँगा; क्योंकि तुम श्रीसम्पन्न, महाबलवान् और संतुष्टचित हो। साथ ही स्वयं धर्मपर दृष्टि रखते हो ।।
śaunaka uvāca—rājan! tvayā īdṛśī pratijñā kṛtā; tasmāt pratīyate yat tava manaḥ pāpāt nivṛttam. ataḥ ahaṃ te dharmam upadiśāmi; yataḥ tvaṃ śrī-sampannaḥ, mahā-balavān, saṃtuṣṭa-cittaś ca; sārdhaṃ ca svayaṃ dharme dṛṣṭiṃ dharasi. purastād dāruṇo bhūtvā su-citrataram eva tat | anugṛhṇāti bhūtāni svena vṛttena pārthivaḥ ||
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, ഇത്തരമൊരു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തതുകൊണ്ട് നിന്റെ മനസ്സ് പാപത്തിൽ നിന്ന് പിന്തിരിഞ്ഞതായി തോന്നുന്നു; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നോട് ധർമ്മം ഉപദേശിക്കും. നീ ശ്രീസമ്പന്നനും മഹാബലവാനുമാണ്, തൃപ്തചിത്തനുമാണ്; കൂടാതെ നീ തന്നേ ധർമ്മത്തിലേക്ക് ദൃഷ്ടി നിർത്തുന്നു. ഒരു രാജാവ് ആദ്യം കഠിനനായിട്ട് പിന്നെ സൗമ്യത സ്വീകരിച്ച്, തന്റെ സദ്വൃത്തിയാൽ സർവ്വജീവികളോടും അനുകമ്പ കാണിക്കുന്നത്—അതെത്രയും അത്ഭുതകരമായ കാര്യമാണ്.
शौनक उवाच
Educational Q&A
A ruler’s true excellence lies in turning away from wrongdoing and governing through dharma: even if once severe, the king becomes admirable when he adopts gentleness and benefits all beings through upright personal conduct.
Śaunaka addresses a king who has taken a morally significant vow, infers that the king’s mind has withdrawn from sin, and therefore begins to teach dharma, praising the rare transformation of a harsh ruler into a compassionate protector.