Shloka 8
शल्मलि–पवनसंवादः
The Dialogue of Śalmali and Pavana
बशभ्राम तस्मिन् विजने नानामृगसमाकुले । ततो द्रुमाणां महता पवनेन वने तदा,ददाह पावक: क्रुद्धो युगान्ताग्निसमप्रभ: । नाना प्रकारके वन्य पशुओंसे भरे हुए उस निर्जन वनमें वह इधर-उधर भटकने लगा। इतनेही में प्रचण्ड पवनके वेगसे वृक्षोंमें परस्पर रगड़ होनेके कारण उस वनमें बड़ी भारी आग लग गयी। आग की बड़ी-बड़ी लपटें ऊपरको उठने लगीं। प्रलयकालकी संवर्तक अग्निके समान प्रज्वलित एवं कुपित हुए अग्निदेव लता, डालियों और वृक्षोंसे व्याप्त हुए उस वनको दग्ध करने लगे
babhāma tasmin vijane nānā-mṛga-samākule | tato drumāṇāṃ mahatā pavanena vane tadā dadāha pāvakaḥ kruddho yugāntāgni-samaprabhaḥ |
നാനാവിധ വന്യമൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ നിർജന വനത്തിൽ അവൻ വ്യാകുലനായി ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും അലഞ്ഞുതുടങ്ങി. അതിനിടയിൽ ഉഗ്രമായ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ മരങ്ങൾ തമ്മിൽ ഉരസിയതുകൊണ്ട് വനത്തിൽ മഹത്തായ തീപിടിത്തം ഉണ്ടായി. യുഗാന്തത്തിലെ സംഹാരാഗ്നിയെപ്പോലെ ജ്വലിച്ച് ക്രുദ്ധനായ അഗ്നിദേവൻ വള്ളികൾ, കൊമ്പുകൾ, മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ വനത്തെ ദഹിപ്പാൻ തുടങ്ങി. ഈ ദൃശ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു—നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ശക്തികൾ ഒരിക്കൽ ജ്വലിച്ചാൽ മുഴുവൻ പരിസരവും വിഴുങ്ങും; അശ്രദ്ധ കാരണങ്ങളുടെ ശൃംഖലയായി മാറി വിനാശത്തിലേക്ക് നയിക്കും।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how powerful outcomes can arise from seemingly ordinary conditions: isolation, confusion, and a strong wind lead to a devastating fire. Ethically, it cautions that negligence and uncontrolled impulses can trigger cascading harm, just as friction among trees under violent wind ignites a forest-wide blaze.
A figure wanders in a deserted forest full of wild animals. Suddenly, a fierce wind causes trees to rub together, igniting a massive forest fire. The fire, personified as the enraged Pāvaka (Agni), spreads rapidly, burning creepers, branches, and trees like the cosmic fire of dissolution.