Shloka 31
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
विहीनं कर्मणान्यायं यः प्रगृह्नाति भूमिप: । उपायस्याविशेषज्ञं तद् वै क्षत्रं नपुंसकम्,जो राजा सत्कर्मसे रहित, न्यायशून्य तथा कार्यसाधनके उपायोंसे अनभिज्ञ पुरुषको सचिवके रूपमें अपनाता है, वह नपुंसक क्षत्रिय है
vihīnaṃ karmaṇā nyāyaṃ yaḥ pragṛhṇāti bhūmipaḥ | upāyasyāviśeṣajñaṃ tad vai kṣatraṃ napuṃsakam ||
സത്കർമ്മരഹിതനും നീതിബോധശൂന്യനും കാര്യസാധനോപായങ്ങളിൽ അജ്ഞനുമായ ഒരാളെ മന്ത്രി ആയി സ്വീകരിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ ക്ഷാത്രശക്തി സത്യത്തിൽ നപുംസകമായിത്തീരും—നിഷ്ഫലമായിത്തീരും।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal power becomes ineffective when a king relies on advisors who lack righteous conduct, justice, and strategic discernment; ethical competence in counsel is essential to legitimate and effective rule.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma warns about the consequences of poor ministerial selection, stating that a king who adopts an unjust and incompetent counselor renders his own sovereignty powerless.