Shloka 27
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
यस्त्ववध्यवधे दोष: स वध्यस्यावधे स्मृत: । सा चैव खलूु मर्यादा यामयं परिवर्जयेत्
yas tv avadhya-vadhe doṣaḥ sa vadhyasyāvadhau smṛtaḥ | sā caiva khalu maryādā yām ayaṃ parivarjayet ||
വധിക്കരുതാത്തവനെ വധിക്കുന്നതിൽ ഏതു ദോഷമോ, വധിക്കേണ്ടവനെ വധിക്കാതിരിക്കുന്നതിലും അതേ ദോഷം തന്നെയെന്ന് സ്മൃതികൾ പറയുന്നു. അതാണ് അകർതവ്യത്തിന്റെ പരിധി; എന്നാൽ കര്ത്തവ്യം നിർവഹിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയരാജാവ് ആ പരിധി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches a symmetry of moral responsibility: killing the protected (avadhya) is blameworthy, but so is sparing the punishable (vadhya) when justice requires action. For a Kshatriya ruler, restraint has limits; failing to punish can be as ethically culpable as wrongful violence.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and dharma, Bhishma advises the king (Yudhishthira in the broader dialogue) about the proper use of royal force and punishment. He frames the king’s duty as maintaining order: avoiding unjust killing while also not neglecting necessary punishment.