Shloka 25
कपोत-लुब्धकसंवादः — Hunter’s Remorse and Renunciatory Resolve
अड़़् मामन्ववेक्षस्व राजन्याय बुभूषते । यथा प्रमुच्यते त्वन्यो यदर्थ न प्रमोदते
aḍ māmanvavekṣasva rājanyāya bubhūṣate | yathā pramucyate tv anyo yadartha na pramodate, vatsa yudhiṣṭhira |
വത്സ യുധിഷ്ഠിരാ! എന്നിലേക്കു നോക്കുക—ഞാൻ എന്ത് ചെയ്തുവെന്ന് കാണുക. ഭൂമണ്ഡലാധിപത്യം ആഗ്രഹിച്ച ക്ഷത്രിയരാജാക്കന്മാരോടു ഞാൻ അങ്ങനെ പെരുമാറി, അവർ ലോകബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി—യുദ്ധത്തിൽ അവരെ വീഴ്ത്തി സ്വർഗത്തിലേക്കയച്ചു. മറ്റുള്ളവർ ഈ പ്രവൃത്തിയെ അംഗീകരിച്ചില്ല; എന്നെ ക്രൂരനും ഹിംസകനുമെന്നു നിന്ദിച്ചു; എങ്കിലും ഞാൻ ധർമ്മരൂപമായ കര്ത്തവ്യം വിട്ടില്ല. അതുപോലെ നീയും നിന്റെ കര്ത്തവ്യപഥത്തിൽ ദൃഢമായി നിലകൊൾക.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma urges steadfastness in svadharma: even if one’s duty appears harsh and attracts public blame, a kshatriya must act according to ordained responsibility, with the intention of upholding order rather than seeking personal pleasure or approval.
In the Shanti Parva dialogue, Bhishma instructs Yudhishthira on kingship and duty. Here he points to his own life as an example: he fought and killed rival warrior-kings, interpreting that act within the kshatriya framework as enabling their heavenly destiny, and he tells Yudhishthira to remain firm in his own royal obligations despite criticism.